|
Metodoloji izahlar
Ölümün səbəbləri haqqında məlumat mənbəyi ölüm haqqında tibbi şəhadətnamələrdə olan qeydlərdir. Bu şəhadətnamələr ölümə səbəb olmuş xəstəliyə, bədbəxt hadisəyə, qətlə, intihar və digər xarici təsirə (qanunla nəzərdə tutulmuş əməliyyatlar nəticəsində zədələnmələr, təsadüfi və ya qərəzli xarakter daşıması dəqiqləşdirilməmiş zədələnmələr, hərbi əməliyyatlar nəticəsində zədələnmələr) görə həkim tərəfindən tərtib olunur. Bu cür qeydlər ölüm haqqında qeydiyyat aktlarında ölümün səbəblərini göstərmək üçün əsasdır.
Bu günə kimi ölüm səbəblərinin kodlaşdırılması Dövlət Statistika Komitəsinin Baş Hesablama Mərkəzində aparılır. Məlumatların işlənməsi xəstəliklərin, zədələrin və ölümün səbəblərinin IX yenidən baxılış Beynəlxalq Statistik Təsnifatının (1975) Qısa Nomenklaturasına,1999-cü ildən başlayaraq xəstəliklərin ölümün səbəblərinin X yenidən baxılış Beynəlxalq Statistik Təsnifatının (1989) Qısa Nomenklaturasına uyğun olaraq həyata keçirilir.
Səbəblər üzrə ölüm əmsalları – göstərilən səbəblərdən ölənlərin sayının cari qiymətləndirmə ilə əhalinin orta illik sayına nisbəti kimi hesablanmışdır. Ümumi ölüm əmsallarından fərqli olaraq, bu əmsallar əhalinin hər 1000 nəfərinə deyil, 100000 nəfərinə hesablanır. Ölüm səbəblərinin əsas siniflər üzrə ümumi ölüm əmsalları verilmişdir. Onlar ölənlərin yaş tərkibindəki fərqlərdən asılı ola bilər. Birbaşa üsulla yaşa görə standartlaşdırılmış, yəni vahid yaş strukturu üzrə hesablanmış beşillik yaş qrupu göstəricilərindən ölüm səbəblərinin hər sinfi üçün orta qiymət kimi alınmış göstəricilər verilmişdir.
Ölüm səbəblərinin əsas sinifləri üzrə əmək qabiliyyətli yaşda əhalinin ölüm əmsalları bir il üçün ölüm səbəblərinin göstərilən siniflərindən əmək qabiliyyətli yaşda ölənlərin sayının həmin yaşdakı əhalinin orta illik sayına bölünməsindən alınan qismətdir.
Ölüm səbəbləri üzrə uşaq ölümü əmsalları bütün səbəblərdən ölüm əmsallarına analoji olaraq hesablanır, amma onlardan fərqli olaraq, orta illik əhalinin 100 000 nəfərinə deyil, diri doğulanların hər 10 000 nəfərinə hesablanır.
|